HPV i cytologia
Co to jest wirus HPV?
Wirusy brodawczaka ludzkiego HPV (Human Papilloma Virus) są jednymi z najmniejszych wirusów i mają stosunkowo prostą budowę. Mają powinowactwo do komórek nabłonka skóry i błon śluzowych zwłaszcza na granicach z innymi nabłonkami lub w miejscach ulegających mikrourazom.
Jakie są typy wirusa HPV?
Wykryto ponad 400 typów wirusa HPV.
Większość to typy niskoonkogenne
– mogą wywołać brodawki na skórze dłoni i stóp tzw. kurzajki (typy: 1, 2, 3), a na narządach płciowych kłykciny kończyste (typy: 6, 11, 42, 43, 44).
14 typów to wirusy tzw. wysokoonkogenne – HPV HR (16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66) –
mogą wywołać zmiany prowadzące do nowotworów złośliwych szyjki macicy, odbytu i sromu, krtani, nosogardła, pęcherza moczowego.
Informacja o typie HPV HR ma znaczenie.
Badania wśród polskich kobiet z wykrytymi zmianami przedrakowymi szyjki macicy (HSIL) wykazały obecność 6 najczęściej występujących onkogennych typów HPV: 16, 18, 31, 33, 52, 58.1
Jak wyglądają fakty w liczbach?
U większości kobiet zakażenie ma charakter incydentalny, z którym organizm sobie poradzi i sam je wyeliminuje zwykle w ciągu 2 lat.3
Publikacje na temat cytodiagnostyki nieustannie dowodzą, że w perspektywie kilku lat dochodzi zarówno do remisji zmian, ale także do ich progresji.
Jak można się zarazić wirusem HPV?
Szacuje się, że zakażonych jest nim 8 na 1 aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn i jest to najczęstsza infekcja przenoszona drogą zachowań seksualnych. U ponad 10% kobiet będzie to zakażenie wieloletnie, które może doprowadzić do zmian przedrakowych na szyjce, a u 0,1 % rozwinie się nowotwór.
Zarazić można się bardzo łatwo:
• głównie drogą zachowań seksualnych przez kontakt bezpośredni ze śluzem nosiciela (np. podczas seksu waginalnego, analnego
i oralnego),
• poprzez bezpośredni kontakt ze zmianami na skórze lub błonie śluzowej czyli np. można zarazić się przez ślinę podczas
pocałunku lub seksu oralnego,
• sporadycznie w trakcie porodu wirus może przejść z matki na dziecko.
Metody barierowe antykoncepcji ograniczają, ale nie eliminują w 100% ryzyka zakażenia wirusami HPV.
Czy przechorowanie wirusa HPV daje odporność?
Niestety nie. Aby powstały przeciwciała niszczące HPV groźnych typów konieczne jest szczepienie. Przeciwciała te w sposób naturalny nie powstają nigdy w skutecznych ilościach.
Co mogę zrobić by chronić się przed zakażeniem i rozwojem raka szyjki macicy?
Aby organizm po kontakcie i zakażeniu HPV potrafił lepiej zwalczyć wirusa przy pomocy przeciwciał, warto zaszczepić się w wieku 11-13 lat, ale na szczepienie nie jest za późno i szczepionki działają w każdym wieku u osób obu płci. Są bezpieczne i skuteczne co potwierdziły ponad 20-letnie badania naukowe. Im bogatszy skład antygenowy szczepionki, tym większa jej skuteczność.
Szczepionka jest przeznaczona wyłącznie do stosowania profilaktycznego i nie wpływa na aktywne zakażenia HPV, ani na stwierdzoną kliniczną postać choroby. Nie wykazano leczniczego działania szczepionki.·· Inwazyjny rak szyjki macicy to groźna choroba coraz młodszych kobiet, a wiek poniżej 30-tki i nie rodzenie dzieci nie są czynnikami ochronnymi. Po leczeniu pozostają zmiany do końca życia i zawsze jest ryzyko nawrotu.
Najlepszą ochroną są profilaktyczne szczepienia i regularne wykonywanie badań, pozwalających wykryć zakażenie i zmiany na jak najwcześniejszym etapie aby je leczyć.
**ChPL Gardasil 9
Jakie są objawy zakażenia HPV?
Objawy zakażenia HPV zależą od typu wirusa oraz lokalizacji zmian. Mogą przyjąć postać:
Zakażenie bardzo często przebiega bezobjawowo co oznacza, że nie daje takich objawów jak gorączka, dreszcze czy osłabienie.
Stany przedrakowe na szyjce macicy nie dają żadnych objawów, nie widać ich w trakcie rutynowego oglądania szyjki macicy we wzierniku ginekologicznym, ani w USG. Można być zakażonym HPV i nie wiedzieć o tym nawet przez kilka lat, dopóki wirusy nie zaczną zmieniać komórek nabłonka wielowarstwowego szyjki macicy, a zmiany te będzie można zlokalizować jedynie w trakcie kolposkopii (czyli oglądanie powierzchni szyjki macicy urządzeniem optycznym w kilkukrotnym powiększeniu po zastosowaniu barwników) lub wykonując badanie na obecność DNA HPV HR.
Wirus HPV a ciąża
Kobiety, które planują ciążę, powinny wykonać badanie w kierunku zakażenia HPV.
Celem jest jego wczesne wykrycie. Wirus HPV nie utrudnia zajścia w ciążę, nie wpływa na jej przebieg, ale istnieje ryzyko, że podczas porodu dziecko zarazi się wirusem od matki. W bardzo rzadkich przypadkach u noworodka może dojść do rozwoju ciężkiej choroby – nawrotowej brodawczakowatości dróg oddechowych. Dlatego w niektórych takich przypadkach, by chronić noworodka, zaleca się cesarskie cięcie u zakażonych kobiet i szczepienie.13
Skąd mogę wiedzieć, że mam wirusa HPV?
Można go zidentyfikować wykonując u ginekologa badanie molekularne DNA HPV HR z genotypowaniem metodą PCR, (podobnie jak wirusy COVID-19).
Badanie HPV HR to pobranie wymazu z szyjki macicy na fotelu ginekologicznym, które przeprowadzane jest tak samo jak cytologia.
Z tego samego pobrania można wykonać cytologię i badanie na obecność HPV HR.
Jakie badania może wykonać ginekolog?
Dostępne metody diagnostyczne to: genotypowanie DNA HPV HR, cytologia, kolposkopia, testy cytochemiczne.
Od połowy 2025 r. w Polsce, wprowadzono system profilaktyki oparty głównie na badaniu molekularnym DNA HPV HR z następowym badaniem cytologicznym metodą LBC (tzw. cytologii płynnej). Stopniowo wycofywana jest też cytologia konwencjonalna i zastępowana cytologią na podłożu płynnym. Ważne jest ustalenie typu wirusa, którym kobieta jest zakażona w celu wykluczenia lub potwierdzenia typów o największym ryzyku nowotworu. Aby wykluczyć lub potwierdzić chorobę trzeba w niektórych przypadkach sięgnąć po inne metody np. kolposkopię, pogłębione badania histochemiczne, a ostatecznie biopsję, której wynik jest badaniem dowodowym.
Cytologia
• cytologia tradycyjna – z rozmazem na szkiełku
• cytologia na podłożu płynnym czyli LBC (Liquid-Based Cytology)
– szczoteczka, po pobraniu materiału z szyjki, umieszczana jest
w specjalnym płynie/podłożu w którym rozpuszcza się pobrany materiał, a w laboratorium, komórki nabłonkowe są odseparowane od zanieczyszczeń . Przy cytologii LBC komórki w analizowanym materiale rozłożone są równomiernie, cienkowarstwowo na szkiełko, co eliminuje możliwości zlepienia się ich w grubą warstwę utrudniającą analizę.
Czy cytologia wystarczy do tego, żeby ocenić stan szyjki macicy? Czy to wystarczająca profilaktyka?
Cytologia płynna daje ważną możliwość – wykonania innych badań
z tego samego pobranego materiału, w tym, bardzo cennego badania na obecność wysokoonkogennych typów HPV (HPV HR).
Jaki może być wynik cytologiczny i co oznacza?
Wynik prawidłowy:
NILM – nie stwierdza się zmian śródnabłonkowych ani raka
Wyniki nieprawidłowe o różnym stopniu i znaczeniu:
ASC – atypowe komórki nabłonka płaskiego. Ze względu na nasilenie zmian grupa ta została podzielona na 2 podgrupy:
• ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu
• ASC-H – atypowe komórki nabłonka płaskiego, gdzie nie można wykluczyć zmian HSIL
LSIL – zmiany małego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
HSIL – zmiany dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
AGC – atypowe zmiany w komórki nabłonka gruczołowego
Badanie cytologiczne nie wyklucza zakażenia HPV. Duże odchylenia w cytologii wykazują późne następstwa wieloletniego już zakażenia HPV.
Badanie HPV HR
Do oceny stanu szyjki macicy i ryzyka wystąpienia nowotworu szyjki macicy potrzebne jest wspomniane badanie molekularne na obecność wysokoonkogennych typów HPV HR.
Badanie HPV HR – jest to pobranie wymazu z szyjki macicy na fotelu ginekologicznym, ale można też pobrać materiał samodzielne np.
w domu, to nowa strategia tzw. self-sampling.
W przypadku obecności wirusów HPV HR lekarz zleci wykonanie cytologii. Te dwa badania dają możliwość oceny sytuacji i kwalifikują pacjentkę do tego żeby:
• poszła do domu i spokojnie przyszła na kontrolne badanie
profilaktyczne w terminie ustalonym z ginekologiem,
• wdrożyła terapię miejscową żelem dopochwowym DeflaGyn®
i przyszła za 6-12 m-cy na badanie kontrolne,
• wykonała pogłębioną diagnostykę tj. kolposkopię (z wycinkiem
lub bez) i test na obecność białek p16 i Ki-67.
Pogłębiona diagnostyka może kwalifikować pacjentkę do terapii miejscowej żelem dopochwowym DeflaGyn® powrotu za 6-12 m-cy lub do miejscowego usunięcia chirurgicznego zmian.
Kolposkopia
Kolposkopia polega na badaniu szyjki macicy pod dużym powiększeniem specjalną kamerą lub urządzeniem optycznym.
Nabłonek szyjki macicy wybarwiany jest dwoma odczynnikami chemicznymi, aby zmienił zabarwienie i były łatwiej widoczne. Podejrzane obszary, które bez wybarwiania mogą wydawać się podobne do siebie, pod wpływem odczynników zmieniają kolor, co ułatwia lekarzowi ich identyfikację. Kolposkopię wykonują przeszkoleni ginekolodzy, posiadający wiedzę i doświadczenie w tej dziedzinie. Wynik badania jest natychmiastowy.
W tym badaniu to lekarz ocenia zmiany, które widzi i sam podejmuje decyzję, z których miejsc pobrać wycinki – jeśli jest to potrzebne.
Nabłonek płaski szyjki macicy jest wielowarstwowy, a granica z nabłonkiem gruczołowym, czasami jest niewidoczna w kolposkopii, część zmian może być ukryta głębiej pod powierzchnią lub w kanale szyjki. Kolposkopia wykrywa ponad 80% zmian HSIL i raka, ale niestety nie wszystkie. Dlatego lekarz w zależności od wyników cytologii, badań na HPV HR, badania cytochemicznego p16/Ki-67 oraz tego co zobaczy po wybarwieniu szyjki podejmuje decyzję o pobraniu wycinków.
Wynik wycinków może być następujący:
Białko p16 i Ki-67
To dodatkowe badanie, które może być zalecone w przypadku obecności wirusa HPV HR. Przy wykonaniu cytologii na podłożu płynnym, z tego samego materiału można wykonać badanie na nosicielstwo HPV HR (wysokoonkogennych typów HPV), a jeśli wynik wyjdzie dodatni, z tego samego materiału można wykonać badanie na obecność białek p16 i Ki-67.
U części pacjentek zakażonych wysokoonkogennymi typami wirusa HPV może rozwinąć się nowotwór, ponieważ wirus HPV po pewnym czasie od zakażenia, może się związać z DNA komórek szyjki macicy, w wyniku czego, komórki te przestają funkcjonować w normalnym/ zdrowym cyklu komórkowym. Każda komórka, w której doszło do związania DNA wirusa HPV z DNA komórki nosiciela i doprowadziło do pierwszych zmian o charakterze nowotworowym, produkuje tzw. białko p16 w cytoplazmie komórek i białko Ki-67 w jądrach komórkowych.
Mam wirusa HPV, zmiany cytologiczne i co dalej?
Dodatni wynik badania HPV HR nie oznacza automatycznie choroby tylko obecność wirusa w śluzie. Zakażenie może mieć formę incydentalną lub przetrwałą, co nie jest łatwo ustalić od razu. W większości przypadków zakażenia incydentalnego, dzięki swojemu układowi immunologicznemu lub dzięki wcześniejszemu zaszczepieniu organizm wyeliminuje wirusy HPV. Jednak u części kobiet postać incydentalna przechodzi w przetrwałą i wirusy zaczynają zmieniać komórki nabłonka szyjki macicy. Faza przetrwała oznacza, że materiał genetyczny wirusa połączył się z DNA komórki gospodarza. Przetrwałe, wieloletnie zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV odpowiada za rozwój praktycznie wszystkich raków szyjki macicy. Dlatego tak ważne jest, by kobieta regularnie wykonywała badania i by wykryto zmiany na wczesnym etapie, które są w 100% wyleczalne.
Ginekolog analizując wyniki dostępnych badań zdecyduje o dalszym postępowaniu diagnostycznym. Niestety nikt nie jest w stanie przewidzieć, która kobieta z zakażeniem HPV i zmianami niskiego stopnia w wyniku cytologicznym wyeliminuje samodzielnie wirusa HPV, a u której zmiany przejdą na wyższy poziom za jakiś czas. Dlatego lekarz po analizie wyników, jeśli coś go niepokoi, może zlecić wykonanie kolejnych badań diagnostycznych lub jeśli nie ma takiej potrzeby zleci kontrolne badania za 6-12 m-cy. Badanie kontrolne jest konieczne by lekarz sprawdził czy zmiany i zakażenie zostały wyeliminowane, czy zatrzymały się na tym samym etapie czy przeszły na wyższy poziom.
Co może zrobić lekarz, gdy mam zmiany cytologiczne małego stopnia ASC-US, LSIL z lub bez zakażenia HPV?
Nie musisz czekać bezczynnie. Na czas niepokojącego oczekiwania na kolejny wynik kontrolny ginekolog może zastosować żel dopochwowy DeflaGyn® przez 3 miesiące.
To skuteczne wsparcie kobiety w samoistnej remisji i regresji wyników cytologicznych oraz zakażenia HPV, które ma na celu niedopuszczenie do przejścia fazy incydentalnej w fazę przetrwałą.
Czy wiesz, że możesz już wykonać bezpłatne badanie cytologiczne wraz HR HPV. Sprawdź na stronie!
To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.